خسرو ميرزاى قاجار از شاهزادگان معروف قاجار ، پسر عباس ميرزا نايب السلطنه . وى در سال 1244 ه . ق . بعد از واقعهء قتل گريبايدوف ، جهت اظهار معذرت به اتفاق محمد خان زنگنه امير نظام و هيئتى از دربار ايران به پطرزبورگ رفت ، و در آنجا مورد محبت و اكرام تزار واقع شد ، و تزار جهت ابراز محبت از خسارت جنگى نيمى را بخشيده براى باقى پنج سال مهلت داد ، و او را با اكرام تمام به تهران روانه كرد . خسرو ميرزا بعد از 10 ماه و 15 روز مسافرت ، در سوم رمضان 1245 ه . ق . به تبريز وارد شد . در سال 1247 ه . ق . ، كه عباس ميرزا نايب السلطنه از كرمان به خراسان اعزام شد ، وى مدتى را در كرمان ماند ، و سپس از راه طبس و تون به خراسان رفته به اردوى پدر پيوست ، و آنجا در سفرهاى نايب السلطنه عنوان نيابت ارض اقدس داشت ، و در سال 1249 ه . ق . كه برادرش محمد ميرزا ( محمد شاه قاجار ) ، حكمران خراسان ، از طرف نايب السلطنه مأمور هرات شد ، وى در ركاب برادر بود . بعد از وفات نايب السلطنه ، در آق‌دربند با تركمانان منازعاتى كرده و پيروز شد ، و بىاذن برادر به تهران رفت ، و ليكن مورد غضب فتحعلى شاه واقع شده در خانهء عم خود ظل السلطان سكونت گزيد ، و پس از اعلام وليعهدى محمد ميرزا ، وى نيز با اردوى او عازم تبريز شد . خشاتراويريا به معنى ملكوت منظور ، در دين زرتشت . خشايار شاه نام اين شاه به زبان شوشى « خشر شاه » در نسخهء بابلى كتيبه‌ها هخامنشى « خشى يرشى » و اروپاييان اين شاه را موافق اسم يونانى شده‌اش « گرزكسس » و بعضى « گسرسس » نامند . خشايار شاه فرزند داريوش اول از « آتوسا » دختر كوروش بزرگ بود و در سن سى و پنج سالگى به تخت نشست ( 486 ق . م . ) خشايارشا در ابتداى سلطنت ، توجه خود را به مصر كه شوريده بود و شخصى به نام « خبيش » را كه در آنجا مدعى حكومت بوده شكست داده فرار كرد ولى همدستان او سخت مجازات شدند . پس از آن خشايار شاه برادر خود « هخامنش » را والى مصر كرد و اين كشور به حال گذشته خود برگشت ( 486 ق . م . ) آن‌گاه شورش بابل را بر طرف ساخت و خشايار شاه به تهيهء جنگ با يونانيان پرداخت . تداركات جنگ در مدت سه سال فراهم شد و براى محل اجتماع همهء لشكرها « كاپادوكيه » واقع در آسياى صغير انتخاب گرديده فرماندهان اردوها همه پارسى بودند ، و شاه با تمام خانوادهء هخامنشى ، همراه سپاه حركت مىكرد . در اين نبرد سوارهاى مادى و تيراندازان « كيس سى » شهامت خود را نشان دادند و ليكن